İlginç Bilgiler

Yara ve Yara Bakımı

Geçenlerde bir sanatçının ölüm nedenini yazan bir haber görmüştüm. Neden ufak bir yaranın enfeksiyon kapması ve bu enfeksiyona bağlı ölüm gerçekleşmiş olmasıydı. Nasıl yani dedim , ufak bir yara ile ölüm mü olur?  Evet , ufak bir yara enfeksiyon sebebi ile sizi ölüme götürebiliyor. Yara bakımı denilen şey  basit bir şey ama nasıl oluyor da  bu basit işlemi dahi yapamayıp ölümler yaşanıyor . Neleri yanlış yapıyoruz , neleri yapmayıp atlıyoruz. Gelin ,yara bakımı nedir çeşitleri nedir neleri yanlış yapıyoruz kısaca göz atalım .

Yara ; vücudumuzda meydana gelen kesici , delici gibi aletlerle , belirli hastalıklar sonucunda , radyasyon , ısı ( soğuk -sıcak ) ya da kimyasal nedenlerden oluşan derinin ve-veya mukozanın bütünlüğünü bozan bir  durumdur. Bu durum neticesinde başta ölüm olmak üzere  kan kaybı , sinir kaybı , kas kaybı yaşanabilmesi son derece kuvvetlidir. Derinin bütünlüğü bozulacağından enfeksiyona karşı son derece açık olacaktır. Yaralar akut ve kronik olarak ikiye ayrılır . Akut yaralar kesici , delici aletler , ameliyat  yaraları gibi 3-4 haftada iyileşen yaralardır. Kronik yaralar ise bası yaraları , diyabet yaraları gibi hastalıklara bağlı  , tedavisi uzun sürebilecek yaralardır.

Yara oluşma çeşitleri ;

1: Kesilme, delinme , darbeye  bağlı yaralar . Bu yaralar bıçak , cam, çivi , sopa , taş , düşme gibi çeşitli aletler tarafından oluşan yaralardır.

2: Yatak ( bası ) yaraları yatan hastalarda meydana gelen yara türleridir. Basıya maruz kalınma durumunda meydana gelir.

3: Venöz ülserler bacak toplardamardaki yetmezliğe bağlı olarak oluşan yaralardır.

4: Künt yaralar darbeye bağlı yaralardır . Bu yara çeşidinde deride kanama delinme olmayıp yara içten hasar almıştır.

5 :Kimyasal yaralar tuz ruhu , asit gibi kimyasallar ile oluşan yaralardır.

6: Isıl yaralar yanma , ateşe maruz kalma , soğuğa , radyasyona maruz kalma gibi durumlarda oluşan yaralardır.

7: Diyabetik yara diyabet hastalığı neticesinde oluşan yaralardır.

8: Yanlış ve ya alerji yapan  ilaçlar sonucu oluşan yaralar.

9: Parçalı yara da vücut bütünlüğünün kaybı durumundaki yaralar. El , kol kaybı gibi.

 

Her yara  acil olarak ele alınması gerekir .Ama bazı yaralara kendimiz dışında  bir uzmanın müdahale etmesi gerekir. Bir yaraya acil müdahale gerektiren unsurlar olarak ;

 

1 : Kenarları 2 cm’den daha fazla açık olan yaralar

2:  Kanaması olup , kanaması durdurulmayan yaralar

3:  Kas ve kemiğin göründüğü yaralar

4:  Delici aletlerle oluşan ve derinliği 1-2 cm’den büyük yaralar

5:  Yabancı cisim saplanmış olan yaralar

6:  İnsan ve hayvan ısırmaları

7: Görünürde iz bırakma ihtimali olan yaralar

8: Hastalık ve-veya kimyasal yaralanmalar

 

Yaraya ilk müdahale ;

Yaralara ilk müdahale uzman kişi tarafından yapılması gerekir ama bazı koşullarda ilk yardım gelene  kadar bizim yapmamız gereken bazı ufak ilk yardım durumları mevcuttur.Bu durumlar kan kaybını önlemek , enfeksiyona karşı önlem almak gibi şeylerdir.

A : Yaralının yaşam fonksiyonlarını gözetleyin ,

B : Yara bölgesi değerlendirin , (kan kaybı durumu , yarada cisim durumu , oluş şekli , temizliği vs vs. )

 

Akut yaraya İlk yardım ;

1: Yaranın durumuna göre tıbbi yardım uygulayacak kurum veya kişileri arayın . Ülkemizde 112  no’lu telefon aranır,

2: Kanama varsa kanamayı durdurmak ilk önceliğimiz.Bunun için öncelikle yara bölgesini kalp seviyesinden yukarıda tutup gelen basınç azaltılır. Gazlı bez varsa gazlı bez ile yoksa tişört vb şeyler ile yoksa elinizle bile kanayan yere bası uygulayarak kanama durdurulmaya çalışılır. Eğer kopan uzuv var ise veya kanama yaptığınız basıya rağmen durmuyorsa turnike ile yaraya gelen kan akışı durdurulur. Turnikeyi son çare olarak ele alın ve 15-20 dakikada bir mutlaka 5-10 sn ye  hafifletmek çok önemlidir.

3: Yarayı temizleyin . Basit yaralarda su sabun gibi maddelerle yarayı temizleyip içindeki kum , toprak gibi yabancı cisimleri yarayı dejenere etmeden  çıkartın. !! Uzuv kaybı olan yaralanmalarda asla yarayı ve kopan parçayı  temizlemeyin, tıbbı yardım gelene kadar bekleyin.Kopan parçayı soğuk bir ortamda bekletip sağlık ekiplerini bekleyin.Turnike  yaptıysanız saatini yazmayı unutmayın .

4: Yaranın üstünü enfeksiyondan korumak adına temiz bir bez ile kapatın . Gerekirse sargılayın.

Akut yara tedavisi :

Akut yaralarda tedavi öncelikle temizlik olup, 2-3 günde bir yaranın temizlenmesi ile yara bakımı yapılır. Yara serum fizyolojik veya benzer ürünleri ile temizlenip üzerinin temiz gazlı bez ile kapatılması ile gerçekleşir. Yaraya nemlendiricili topikal kremler uygulanabilir. Enfeksiyon varsa hekim kontrolünde antibiyotikli kremler veya gümüş içerikli kremler kullanılabilir.

 

 

Yapılmaması gerekenler ise ;

1 : Asla çok şey bildiğinizi sanıp yaraya ilaç vs koymayın .Siz doktor değilsiniz.

2: Yarayı alkol , oksijenli su , iyot ,vb gibi şeylerle temizlemeyin. Siz doktor değilsiniz.

3: Yarada eğer yabancı bir cisim  (bıçak , dal , çivi vs ) var ise sakın çıkarmayın . Etrafını kanama duracak şekilde bası yapılır , gazlı bez veya temiz bir bez ile koyulur.

4: Yaralıyı şekilden şekile sokmayın , sadece yara bölgesini kalp hizasından yukarıda tutup , dinlenmesini ve hareket etmesini önleyin.

 

 

Kronik yara bakımı

Yara sonrası bakım en dikkat edilmesi gereken hususlardan biridir. Yaranın enfekte olmaması için yarayı temiz tutmak ve yarayı iyileştirmek bazen yıllar süren tedaviler ile oldukça emek ve maddiyat gerektiren bir durumdur . Bası yaraları , venöz yaralar , organ kopmaları gibi bazı yaralar aylar süren tedaviler ister. Yara iyileşmesini engelleyen durumlarda yaralar  kronikleşir. 14 günde iyileşmeyen yaralar kronik yara olarak ele alınır.

Bası yaraları ve diğer kronik yaralar

Bası yaraları  yatağa bağımlı veya kısmı felçli hastalarda oluşan durumlardır. Hasta yatağa bağımlı olduğu için kemik çıkıntısı olan bölgelerde  bası sonrası olan yaralardır. Venöz yaralar bacak kısmında meydana gelen venöz dolaşım bozukluğuna başlı yaralardır. Bunların dışında ameliyat sonrası yaralar , organ yitimi yaraları , derin kesik yaraları kronik yaraya dönüşebilir. Bu yaraların ayırt edici evreler vardır :

1.Evre : hastanın deri bütünlüğü iyidir , basınç ile gitmeyen kızarıklık mevcuttur,ağrı ,acı mevcutur,

2.Evre : Deride gözle görülür zedelenme , aşınma vardır. Hasta acıyı hissediyordur ,

3.Evre : Bu evrede genelde ağrı hissedilmez, derinin altına yara geçmiştir  , dokularda kayıp vardır.

4. Evre : Yara tüm dokulara işlemiş , kemik ve kaslarda harabiyet mevcuttur. Ağrı hissedilmez

 

 

Tedavi öncesi bilinmesi gerekenler,

1 : Öncelikle hangi tür yara ve kaçıncı evrede olduğu , yaranın debritmana ihtiyacı olup olmadığı  öğrenilir ,

2 : Hastalığın altındaki nedenler öğrenilir ve buna göre  önce  hastalık tedavi edilmeye çalışılır . Bası yaralarında doğru pozisyon verme en önemli tedavi yaklaşımıdır.

3 :Hastaya uygun giysiler , hastaya uygun beslenme ( protein ağırlıklı ),hastaya uygun yatak ve yatış şekilleri

 

Kronik yaralarda tedavi çeşitleri ,

1 : Hiperbarik oksijen tedavisi : İzole edilmiş 2-3 ata basınçlı ortamda hastaya % 100 oksijen verilerek yapılan bir tedavidir. Alınan oksijen ile hastanın kan. plazma ve dokularında oksijen artarak iyileşme sürecini hızlandırır.

2: V.A.C. tedavisi : Bu tedavi seçeneği ile hastanın yara bölgesine  uygulanan vakum ile hastanın akıntısı alınıp hastanın iyileşmesi sağlanır.

3: Modern yara örtüleri : Yaranın nemli kalmasını , klasik gazlı beze oranla daha çok arttırıp iyileşmesini sağlayan sentetik malzemelerden oluşur.

4 : Medikal ozon tedavisi : Saf ozon ve saf oksijen karışımı ile yapılan bir tedavi çeşididir.

5 : Doku nakli : Yaralı bölgeye başka bir yerden alınan doku ile doku nakli yapılması .

6 : Hidrokolidler : Jelatin gibi maddelerden oluşur , sıvıyla temas ettiğinde jelleşip yaraya nemli ortam oluşturup iyileşme sağlar.

7 : Aljinatlar : Yosunlardan yapılan bu malzeme ile nemli tutulan yara iyileşme gösterir.

8 : Hidrofiber örtüler : Karboksimetil selülozdan imal edilir yüksek sıvı hapsi sağlar.

9 : Köpük örtüler : Silikon ve poliüretandan üretilir , sıvı emişi ile nemli bir ortam oluşturur.

10 : Hidrojeller : Su ve nişasta polimerinden oluşur, yüksek nemlendirme ile kuru yaralarda daha çok uygulanır.

11 : Gümüş : Jel veya örtünün içine gümüş veya antimikrobiyal maddee içeriği eklenmesi ile yapılır.

12 : Kollajen : At , sığır ,tavuk , dommuz gibi hayvanlardan elde edilen tip1 kollajen ile elde edilen jel veya yara örtüsü içine koyulup tedavi yapılır.

13 : Klasik yara bakımı : Yaralı bölge gazlı bez ile pansuman yapılır.

14 : Karma yara bakımı : çeşitli tiplerde yara bakım malzemelerini bir arada kullanarak yapılan yara bakımı . Kollajen jel ile köpük örtü kullanılması gibi.

 İlk Yardım Nedir … Buraya tıklayın

5 thoughts on “Yara ve Yara Bakımı

  1. Çok güzel ve detaylı bir makale olmuş özellikle şeker hastaları bu konuda çok çok dikkatli olması gereklidir. Çünkü onlarda meydana gelen yara şşeker yüzünden bir türlü iyileşmemektedir. Emeğinize sağlık teşekkürler.

  2. Esra Takım dedi ki:

    Çok yararlı bir yazı hazırlamışsınız, ellerinize saglık

  3. Yusuf Sezgin dedi ki:

    Yara ve yara bakımı ile ilgili çok detaylı fevkalade bir yazı olmuş teşekkür ederiz

  4. Erhan Çakırlar dedi ki:

    Evet Dilber Ay’ın bu şekilde ölmüş olması gerçekten inanılmazdı. Bilgilendirme için teşekkür ederim.

    1. seda sarac dedi ki:

      Ricaederim evet üzüldük.

Bir Cevap Yazın